Paragrafın Yapısı:

1.       Giriş tümcesi: Konunun belirtildiği bölümdür. Genellikle tek tümcedir. Kimi zaman birbirini destekleyen, açıklayan iki tümce de giriş bölümünü oluşturabilir. İyi bir giriş tümcesinde daha önceki bölümlerle bağlantı kuran (öyleyse, demek ki, kısaca, bununla beraber, bundan dolayı...) sözcükler bulunmaz. Bu bölüm, giriş bölümünün temelini oluşturduğu için açıklanacak, betimlenecek, tartılaşacak, öykülenecek olanı giriş tümcesinde bulabiliriz. Bu nedenle giriş tümcesi kısa, yalın ve ilgi çekici olmalıdır.

Giriş tümcesi:

a.       Paragrafın konu tümcesidir. Ne anlatılacağı ve nasıl geliştirileceği belirtilir.

b.       Paragrafta “Neden söz ediliyor?”  sorusunun yanıtı giriş tümcesinde verilir.

c.       Tez vardır. Yazının ana düşüncesi, yazının amacı belirtilir.

 

âAşağıdaki tümcelerden bir paragraf oluşturulduğunda, hangisi bu paragrafın ilk tümcesi olur?  

A)    Mutluluğu da mutsuzluğu da yaşamın parçaları olarak kabul edebilsin.

B)    Önemli olan, kişinin kendine yetebilen bir ruh dengesi içinde kalabilmesidir.

C)     Yaşam, iyi ve kötü    anılarla doludur.

                   D)  Yeter ki insan, kendini bu sevinçlerle şımartmasın ya da bu düş kırıklıklarıyla

                        İçini karartmasın        

                   E)   Neyse ki güzel şeyler, kötü şeylerin etkisini azaltır.                        

Yaşam, iyi ve kötü anılarla doludur. Neyse ki güzel şeyler, kötü şeylerin etkisini azaltır. Yeter ki insan, kendini bu sevinçlerle şımartmasın ya da bu düş kırıklıklarıyla içini karartmasın. Mutluluğu da mutsuzluğu da yaşamın parçaları olarak kabul edebilsin. Önemli olan, kişinin kendine yetebilen bir ruh dengesi içinde kalabilmesidir.

â  Aşağıdakilerden hangisi, bir paragrafın ilk cümle­si olmaya uygundur?

A)  Onlar bu görevi başarmak için, ayrı ayrı değil, el ele çalışmak zorundadır.

B)  Bilimin değerini tanımak, sanatı küçük görmeyi bir gün bile gerektirmemiştir oysa.

C)  Böyle bir toplumun, bilimsel ve teknik alanda geli­şemeyeceği de bir gerçektir.

D)  Uygarlığının tarihsel gelişimi, bilimle sanatın bir arada değerlendirilmesiyle açıklanabilir.

E)  Gerçekten de doğayı tanımakla yetinmeyip onu değiştirmek için gerekli olan çabayı göstermeliyiz.

2.       Gelişme tümcesi/tümceleri: Konuyla ilgili duy­gu ya da düşüncenin açıldığı geliştirildiği ve bakış açısının belirtildiği bölümdür. Bu bölüm genellikle birden çok tümceden oluşur. Gelişme bölümünün ilk tümcesiyle, giriş bölümü arasında kopukluk olmamalıdır. Gelişmeyi oluşturan cümleler arasında dil ve düşünce bağlantısı vardır. Bu bağlantı zamir­ler, bağlaçlar ve yinelenen sözlerle sağlanır.

         Bu bölümde, girişte verilen konu açıklanmış, öykü­lenmiş, betimlenmiş tartışılmıştır. Bu amaçla düşünceyi geliştirme tekniklerinden yararlanılmıştır. Giriş bölümünde gösterilen hedefi ve amacı gerçekleştirmek için yardımcı düşünceler sıralanmıştır. Bu bölüm, ayrıntılar bölümüdür. Bir düşünce birimi olan paragrafta, öne sürülen düşünce­nin tamlayan bölümü, gelişme bölümüdür. Ana dü­şüncenin açıklandığı ve geliştirildiği gövdedir.

Gelişme tümcesi ya da tümceleri:

a.      Giriş tümcesinde öne sürülen düşünceyi açıklayan, geliştiren, destekleyen bölümüdür.

b.      Her tümce paragraftaki ana düşünceyi değişik açılardan destekleyen, tamamlayan yan düşüncelerdir.

c.      Tümceler dil ve düşünce yönünden kendisinden önceki ve sonraki tümceye bağlıdır.

d.      Düşünceyi geliştirme yollarından “örnekleme, karşılaştırma, tanık gösterme...”

                  bu tümcelerde yer alır.

â (I) Yayıncıların türlü ölçüleri, ayrı bir çevreleri olduğu doğru. (II) Kimi zaman, hatta çoğu kez, kötü edebiyatı destekleri de doğru. (III) Ama güçlü sanatçının er geç kendine yol açabildiği de doğru.(IV) Giderek evrensel bir bütün içinde dönmeye başlıyor edebiyat. (V) Kötü edebiyat iyi edebiyatı kovabilir; ama bir süre için.

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi, düşüncenin akışını bozmaktadır?

                  A) I.   B) II.   C) III.   D) IV.   E) V.

 

 â (I) Kimilerine göre, insanın yaptığı harcama, insanı tanıtan bir "ayna" oluyor. (II) Hem de tarafsız ayna oluyor. (III) Yoksa bu kişiler, iki taraflı, arkalı önlü aynalardan mı söz ediyor? (IV) Böyle kişiler, insanları yaptıkları alışverişlere göre sınıflandırıyor olmalı. (V) Birkaç kitap ve dergi alanlara, hemen "aydın" etiketini yapıştırıyor olmalılar.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinden sonra, "Tarafsız ayna ne demekse?" cümlesi getirilirse, parçanın anlam bütünlüğü bozulmaz?

 

                  A) I.   B) II.   C) III.   D) IV.   E) V.

Sonuç tümcesi: Sonuç bölümü genel­likle tek tümcedir. Bu tümce paragrafın tamamının özeti niteliğindedir. Vurgulanmak istenen düşünce genellikle, bu bölümde kesin bir yargıyla dile geti­rilir. Sonuç tümcesi “demek ki, öyleyse, anlaşılıyor ki” gibi özetleme bağlaçlarıyla başlayabilir.

Sonuç tümcesi:

a.       Sonuç cümlesi kesin bir yargıya varıldığı anlamını taşır. Amaç düşüncelerin bir sonuca ulaştığını göstermektir.

b.       Açıklamaların toparlanır, özetlenir, belli bir sonuca bağlanır.

c.       Amacı vurgulayan bir tümce olabilir.

d.       Sanatsal anlatımlı paragraflarda meraklandırıcı, heyecanlandırıcı bir tümce olabilir.

e.       Dil ve düşünce olarak, giriş ve gelişme cümleleri­ne bağlıdır.

â Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir paragrafın so­nunda bulunmaz?

 

A)  Böylece yazıya karamsarlığın sinme nedenini daha iyi anlıyoruz.

B)  Bu nedenle, bir edebiyat dönemi uzun zaman sonra netleşebiliyor.

C)  Özetle, bu yazarımızın nesnel bir gözle ele alındı­ğı söylenemez.

D)  Bizde, düşüncenin ve sanatın düzeyi bu eserden anlaşılır.

    E)  Sözcüklerin kapalı anlamlarını çözerken başka bir yol da deneyebiliriz.

 

â (I) İnsan, yaşadığı yörenin etkileriyle biçimleniyor. (II) Sait Faik, Burgaz’da yaşadı. Burgaz’ı yazdı. (III) Yaşar Kemal, Çukurova’da yaşadı. Çukurova’yı yazdı. (IV) Yazarın yaşadıkları, tabii ki yazdıklarına yansıyacak; yaşadığı kent de yansıyacak. (V) Bakış açıları, konuyu işleme biçimleri farklı olabilir; ama her yazdığında, yaşadığı kenti görebilirsiniz.

â "Ay, yavaş yavaş yükseliyordu!", "Telefon, acı acı çaldı!"... Böyle basmakalıp cümleler kurmaktan çekinmeyen yazarlar var. Niye çekinsinler? Söyleyiş önemli değildir onlar için. Ağızlarını açtıkları, kalemlerine sarıldıkları her yerde yineledikleri gibi, öz'dür önemli olan. Oysa ----.

Bu parçanın sonuna, aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) bunlar, herkes için kuruluşu değiştirmeyecek cümlelerdir.

B) özü, içeriği değişmediği için bu sözleri herkes kullanabilir.

C) savunmaya harcayacakları zamanı yazmaya ayırmalıdırlar.

D) bir yazarın yaratıcılığı, kurduğu cümlelerle başlar.

E) okuyucuların, anlamını çözebileceği cümlelerle yazmak gerekir.

Bir paragrafın giriş, gelişme, sonuç bölümleri arasında hem dil hem de bütünlük yönünden sıkı bir birlik bulunması gerekir. Bu bütünlüğü taşıyan paragraf yapı bakımından tek tümce görünümündedir.

 

A  Her paragrafta bir ana düşünce ile onu geliştiren yan düşünceler vardır. Ana düşünce ne anlatıldığıdır; yan düşünceler ana düşünceyi geliştiren, açıklayan, kanıtlayan düşüncelerdir.

 

A  Paragrafta ana düşüncenin kesin bir yeri yoktur. Yazarın tutumuna bağlı olarak başta, ortada, sonda yer alır. Kimi zamansa paragrafın bütününe sindirilir. Bu konu “Paragrafın öğeleri” nde ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

 

Bağlayıcı öğeler:

 

Sözcük ya da söz öbeklerinin yinelen­mesi: Bir önceki tümcede geçen bir sözcük ya da söz öbeğinin kendinden sonra gelen tümcede yer alması, tümceler arasında bağlantı kurar.

â (1) İstanbul’un yoksul bir semtinde bir çocuk bahçesi açıldı. (2) Gelip geçtikçe orayı izledim. Çocuk­larla anneler de o bahçeye gelmeye başladılar. Annelerin ellerindeki örgüler, yerlerini, kitaplara, dergilere bırakmaya başladı yavaş yavaş. (3) Bir küçük çocuk bahçesi, o semti uygarlaştırıverdi.

 

Tümce başı bağlaçları, edatları: Bir tümcenin başında yer alan bağlaç, o tümceyi bir önceki tümcelere bağlar. Bazıları: Ancak, ama, fakat, ne var ki, yalnız, bundan dolayı, bunun için, bunun gibi, nitekim, oysa, şöyle ki, söz gelişi...

 

A  Bağlayıcı öğeler genellikle gelişme ve seyrek olarak da sonuç cümlesinde bulunur.

 

Yorum Yaz